Yapı ve tadilat terimleri sözlüğü: Mantolamadan mahyaya 44 terim

Keşif sırasında ya da bir teklifte "söve", "mahya" veya "paspayı" gibi kelimelerle karşılaştığınızda ne anlatıldığını tam olarak anlamak, doğru karar vermenin ilk adımıdır. Bu sözlükte yalıtım, çatı, tadilat ve inşaat işlerinde en sık geçen 44 terimi kısa ve anlaşılır tanımlarla bir araya getirdik. Daha ayrıntılı bilgi gereken terimlerde ilgili rehber yazımıza bağlantı verdik.

Kısaca: Bu sayfa, teklif ve keşif notlarında geçen yapı terimlerinin kısa tanımlarını içerir. Örneğin mantolama dış cephe ısı yalıtımı, söve pencere çevresindeki çerçeve profili, mahya çatının sırt çizgisi, paspayı ise demir ile beton yüzeyi arasındaki beton kalınlığıdır. Terimler konu başlıklarına göre gruplandırılmıştır.

Isı yalıtımı ve cephe

• Mantolama: Dış cephenin yalıtım levhalarıyla kaplanıp file takviyeli sıva ve dekoratif son katla bitirilmesi; dış cephe ısı yalıtım sistemi olarak da anılır. Ayrıntılar: mantolama nedir?
• EPS: Genleştirilmiş polistiren; halk arasında strafor olarak bilinen, hafif ve ekonomik yalıtım levhası. Beyaz ve grafit katkılı gri türleri vardır.
• XPS: Ekstrüde polistiren; kapalı gözenekli yapısı sayesinde suyu çok az emen ve basınca dayanıklı yalıtım levhası. Zemine yakın bölümlerde ve teraslarda kullanılır.
• Taşyünü: Volkanik kayaçların eritilip lif hâline getirilmesiyle üretilen, yanmaz ve buhar geçirgen yalıtım malzemesi. Üç malzemenin karşılaştırması: EPS, XPS ve taşyünü.
• Camyünü: Cam hammaddelerinden üretilen hafif ve lifli yalıtım malzemesi; çatı arası, asma tavan ve bölme duvar içlerinde sık kullanılır.
• Isı köprüsü: Binada ısının çevresine göre çok daha kolay kaçtığı bölge; kolon, kiriş, döşeme alınları ve balkon bağlantıları tipik örneklerdir. Bkz. ısı köprüsü nedir?
• Dübel: Yalıtım levhalarını yapıştırıcıya ek olarak cepheye mekanik şekilde sabitleyen, geniş başlı bağlantı elemanı.
• Sıva filesi: Mantolamada sıvanın içine gömülen, alkali dayanımlı cam elyaf ağ; sıvayı çatlaklara karşı güçlendirir.
• Söve: Pencere ve kapı boşluklarının çevresine uygulanan çerçeve biçimli profil; kenarları korur ve cepheye karakter katar.
• Denizlik: Pencerenin altında, yağmur suyunu cepheden uzaklaştıran eğimli ve damlalıklı eleman. Söve ve denizlik için: cephe detayları.
• Subasman: Binanın zeminle birleştiği, toprağa ve su sıçramasına en yakın alt bölümü; neme dayanıklı malzeme gerektirir.
• Dilatasyon derzi: Bina bölümleri arasında bırakılan ve sıcaklık ile hareket farklarını karşılayan boşluk; cephe kaplamasında özel profillerle sürdürülür.
• Yoğuşma: Nemli havanın soğuk bir yüzeye temas ederek suya dönüşmesi; duvar terlemesinin ve küfün temel nedeni. Bkz. duvarda terleme ve küf.
• Buhar dengeleyici: Yalıtımın sıcak tarafına serilen ve su buharının yalıtım katmanına geçişini sınırlayan örtü.
• Enerji kimlik belgesi (EKB): Binanın enerji performansını A'dan G'ye kadar sınıflarla gösteren belge. Bkz. EKB nedir?

Çatı

• Mahya: Çatının iki yüzeyinin üstte birleştiği sırt çizgisi; burada özel mahya kiremitleri kullanılır.
• Dere: İki çatı yüzeyinin içe doğru birleştiği ve suyun toplandığı bölge; sızıntıların sık görüldüğü noktalardandır.
• Saçak: Çatının duvar dışına taşan kenarı; yağmur suyunu cepheden uzak tutar ve oluk genellikle buraya asılır.
• Mertek: Çatı eğimi boyunca uzanan ve kaplamayı taşıyan eğik taşıyıcı elemanlar.
• Aşık: Merteklerin üzerine oturduğu, yatay doğrultudaki taşıyıcı eleman.
• OSB: Yönlendirilmiş yonga levha; çatıda kaplama ve su yalıtımı için düzgün ve sürekli bir zemin oluşturur.
• Bitümlü membran: Bitüm esaslı, rulo hâlinde serilen su yalıtım örtüsü; çatı, teras ve temellerde kullanılır.
• Nefes alan çatı örtüsü: Kiremit altına serilen, suyu geçirmeyen ama su buharının dışarı çıkmasına izin veren örtü.
• Shingle: Bitüm esaslı, üzeri mineral granüllerle kaplı levha çatı kaplaması. Kiremitle karşılaştırması: kiremit çeşitleri ve shingle.
• Çatı aktarımı: Kiremitlerin sökülüp alttaki ahşap ve su yalıtımının onarılması, ardından kiremitlerin yeniden dizilmesi; kırık kiremitler yenisiyle değiştirilir. Bkz. çatı aktarımı ne zaman gerekir?
• Oluk ve iniş borusu: Çatıdan gelen suyu saçakta toplayan yatay kanal ve bu suyu zemine indiren dikey boru. Montaj ayrıntıları: oluk montajı.

Su yalıtımı ve nem

• Kılcal nem: Zemindeki suyun duvar ve döşeme içinde, gözeneklerden yukarı doğru emilerek yükselmesi; zemin kat duvarlarında leke ve tuzlanma yapar. Bkz. bodrum ve zemin kat nemi.
• Drenaj: Zemindeki ve yüzeydeki suyun delikli borular, çakıl dolgu ve kanallarla yapıdan uzaklaştırılması.
• Barbakan: İstinat duvarlarında, arkada biriken suyun dışarı çıkması için bırakılan delik ya da boru. Drenaj ve istinat duvarı için: çevre düzenleme rehberi.

İç mekân ve tadilat

• Alçıpan: İki karton tabaka arasına sıkıştırılmış alçı plaka; metal profillere vidalanarak asma tavan ve bölme duvar yapımında kullanılır. Bkz. alçıpan rehberi.
• Saten alçı: Duvar ve tavanlara pürüzsüz, boyaya hazır bir yüzey kazandırmak için uygulanan ince alçı katı.
• Kartonpiyer: Tavan ile duvarın birleştiği köşeye uygulanan dekoratif profil. Saten alçı ve kartonpiyer için: duvar düzeltme rehberi.
• Astar: Boyadan önce sürülen, yüzeyin emiciliğini dengeleyen ve boyanın tutunmasını sağlayan ilk kat.
• Islak hacim: Banyo, tuvalet ve mutfak gibi suyla temas eden alanlar; su yalıtımı gerektirir. Bkz. banyo su yalıtımı.
• Şap: Döşeme üzerine, zemin kaplamasından önce düzgün ve gerektiğinde eğimli bir yüzey elde etmek için uygulanan çimento esaslı tabaka.

Kaba inşaat

• Grobeton: Temel altına dökülen, donatısız ve ince beton tabaka; temiz ve düz bir çalışma zemini sağlar.
• Etriye: Kolon ve kirişlerde boyuna donatıları çevreleyen kapalı demirler; elemanın kesme dayanımına ve depremde sargı etkisine katkı sağlar.
• Paspayı: Donatı ile beton yüzeyi arasındaki beton kalınlığı; demiri korozyona ve yangına karşı korur.
• Kür: Dökülen betonun dayanım kazanabilmesi için bir süre nemli tutulması ve aşırı sıcaktan ve dondan korunması.
• Lento: Kapı ve pencere boşluklarının üzerinde, duvar yükünü taşıyan yatay eleman. Kaba inşaat süreci: kaba inşaat aşamaları.
• Gazbeton: Gözenekli yapısı sayesinde hafif ve ısı yalıtımı yüksek duvar bloğu. Diğer duvar malzemeleriyle karşılaştırması: gazbeton, bims ve tuğla.

Dış alan

• Kilit taşı: Birbirine kenetlenecek biçimde üretilen beton parke taşı; bahçe, yol ve otoparklarda kullanılır.
• Bordür: Yol, kaldırım ve yeşil alan sınırlarını belirleyen ve kilit taşının yana kaymasını önleyen beton kenar elemanı.
• İstinat duvarı: Eğimli arazilerde toprağı tutmak için yapılan duvar; yüksekliği arttıkça statik hesap gerektirir.

Sık sorulan sorular

Teklifte anlamadığım bir terim varsa ne yapmalıyım?

İmzalamadan önce firmadan açıklama isteyin. Teklifteki her kalemin ne olduğunu, hangi malzemeyle ve hangi ölçüde yapılacağını anlamak, sonradan çıkabilecek anlaşmazlıkları önler.

Mantolama ile ısı yalıtımı aynı şey mi?

Mantolama, ısı yalıtımının dış cepheye uygulanan türüdür. Isı yalıtımı ise çatı, döşeme, temel ve iç yüzeyleri de kapsayan daha geniş bir kavramdır.

Strafor ile EPS aynı mı?

Günlük dilde strafor denilen malzeme genellikle EPS'dir. Cephe yalıtımında önemli olan, levhanın yoğunluk ve ısıl özelliklerinin cephe uygulamasına uygun olmasıdır.

Keşif ve teklif sürecinde bu terimleri birlikte ele almak isterseniz ısı yalıtımı başta olmak üzere tüm hizmetlerimizi inceleyebilir veya bize ulaşabilirsiniz.