Han'da kerpiç ve taş duvarlı evlerde onarım: Nem, sıva ve doğru malzeme

Han, Eskişehir'in güneyinde, Frig uygarlığının izlerini taşıyan bir ilçedir; Midas Anıtı'nın bulunduğu Yazılıkaya da Han sınırları içindedir. İlçenin köylerinde, yerel taş ve kerpiçle yapılmış geleneksel evler hâlâ kullanılır. Bu evler doğru bakımla uzun yıllar dayanır; ancak yanlış malzemeyle yapılan onarımlar onları kısa sürede yıpratabilir.

Kısaca: Kerpiç ve taş duvarlar nefes alan yapılardır; onarımda kireç veya toprak esaslı sıvalar ve buhar geçiren boyalar kullanılmalıdır. Çimento esaslı sıva ve buhar geçirmeyen kaplamalar nemi duvarın içinde hapseder, kerpicin dağılmasına ve sıvanın kabarmasına yol açar. Kalıcı çözüm, suyu duvardan uzak tutan saçak, subasman ve drenaj önlemleriyle birlikte uygulanır.

Kerpiç duvarın en büyük düşmanı: Su

Kerpiç, kuru kaldığı sürece dayanıklı bir malzemedir. Sorun, duvarın sürekli ıslanmasıyla başlar. Saçağı kısa olan, yağmur suyu duvar dibinde biriken veya subasmanı korumasız bir kerpiç duvar, zamanla alttan aşınır ve yüzeyi dökülür. Bu yüzden onarımın ilk adımı duvarı değil, suyun yolunu düzeltmektir.

Suyu duvardan uzak tutmak

• Geniş saçak: Çatı saçağı yağmurun duvara vurmasını azaltır; geleneksel evlerdeki geniş saçaklar bu yüzdendir.
• Subasman: Duvarın zemine yakın bölümünün taşla yükseltilmesi veya korunması, sıçrayan suyu ve kılcal nemi sınırlar.
• Zemin eğimi: Bina çevresindeki toprak duvardan uzağa eğimlendirilir; duvara yaslanan toprak kaldırılır.
• Oluk: Çatı suyu toplanıp duvardan uzağa verilir.

Neden çimento sıva kullanılmamalı?

Çimento esaslı sıva sert ve buhar geçirimsizdir. Kerpiç veya taş duvarın üzerine uygulandığında, duvarın içindeki nem dışarı çıkamaz. Hapsolan nem, kışın donarak sıvayı duvardan ayırır; kerpicin yüzeyi ise sıvanın arkasında dağılmaya başlar. Dışarıdan sağlam görünen bir sıvanın arkasında duvar yıpranmaya devam eder. Bu yüzden bu duvarlarda kireç esaslı ya da toprak esaslı sıvalar tercih edilir.

Onarım adımları

1. Tespit: Kabaran, boşluk yapan ve dökülen sıvalar ile duvardaki çatlaklar belirlenir. Taşıyıcı duvarda ayrılma veya eğilme varsa mühendis görüşü alınır.
2. Temizlik: Gevşek sıva ve sonradan uygulanmış çimento yamalar dikkatle kaldırılır.
3. Duvar onarımı: Kerpiç duvardaki boşluklar uyumlu kerpiç blok veya toprak harcıyla, taş duvardaki derzler kireç harcıyla doldurulur.
4. Sıva: Duvarın türüne uygun, buhar geçiren sıva katmanlar hâlinde uygulanır.
5. Boya: Kireç badana veya buhar geçiren boyalar kullanılır.

Yalıtım yapılabilir mi?

Bu tür duvarlarda yalıtım dikkatle seçilmelidir. Duvarın dışını buhar geçirmeyen levhalarla kaplamak nemi içeride hapsedebilir. Daha güvenli çözümler; çatı ve tavan arası yalıtımı, pencere ve kapılardaki hava kaçaklarının giderilmesi ve gerektiğinde buhar geçirgen yalıtım sistemleridir. İçten ve dıştan yalıtımın farklarını Seyitgazi rehberimizde anlattık.

Ekleme bölümlerle birleşim

Birçok köy evinde kerpiç veya taş ana yapıya sonradan tuğla ya da briket bölümler eklenmiştir. İki farklı malzemenin birleştiği yerlerde çatlak ve nem sık görülür. Bu birleşimlerde esnek ve uyumlu detaylar kullanılmalı, farklı malzemeler aynı sıvayla zorla birleştirilmemelidir. Eski evi yenileme sırası için eski köy evini yenilemek yazımıza bakabilirsiniz.

Geleneksel evi bugünün ihtiyaçlarına uyarlamak

Geleneksel bir evde yaşamaya devam etmek isteyen aileler çoğu zaman banyo, mutfak ve tesisat eklemek ister. Bu işlerde kerpiç ve taş duvarlar doğrudan ıslak hacim duvarı olarak kullanılmamalıdır. Islak hacimlerde duvarın önüne ayrı bir kabuk oluşturmak, suya dayanıklı levhalar ve su yalıtımı kullanmak, duvarın kendisini nemden korur. Elektrik tesisatı yetkili bir elektrikçi tarafından, kablolar korumalı borular içinde ve duvarı zayıflatmayacak şekilde yenilenmelidir. Banyo işleri için banyo tadilatında su yalıtımı yazımıza bakabilirsiniz.

Düzenli bakım takvimi

Kerpiç ve taş evler küçük ama düzenli bakımla uzun ömürlü olur: Her sonbahar çatı ve oluk kontrolü, duvar diplerinde dökülen sıvanın aynı yıl içinde onarılması ve birkaç yılda bir kireç badananın yenilenmesi, büyük onarımların önüne geçer.

Sık sorulan sorular

Kerpiç ev ne kadar dayanır?

Kuru tutulan, çatısı ve saçağı sağlam, subasmanı korunan kerpiç evler çok uzun yıllar kullanılabilir. Ömrü belirleyen en önemli etken suyla teması ve yapılan onarımların malzemeye uygunluğudur.

Kerpiç duvara seramik veya fayans kaplanabilir mi?

Islak hacimlerde kerpiç duvar doğrudan seramikle kaplanmamalıdır. Bu bölgelerde ayrı bir duvar kabuğu, suya dayanıklı levha ve su yalıtımı gibi çözümler değerlendirilir.

Taş duvar derzleri neyle doldurulur?

Eski taş duvarlarda derzler kireç esaslı harçla doldurulmalıdır. Sert çimento harcı taşla uyumlu çalışmaz ve zamanla çevresindeki taşlara zarar verebilir.

Han'daki eviniz için onarım ve yenileme keşfi talep etmek isterseniz tadilat hizmetimizi inceleyebilir veya bize ulaşabilirsiniz. Taş evlerde çatı ve cephe için Sivrihisar rehberimize, tüm ilçeler için ilçe ilçe rehberimize göz atın.